ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา รถยนต์ไฟฟ้าจีนเติบโตเร็วมากจนกลายเป็นแรงสั่นสะเทือนครั้งใหญ่ของอุตสาหกรรมยานยนต์โลก จากเดิมที่ตลาดรถยนต์ถูกครองโดยค่ายญี่ปุ่น ยุโรป และอเมริกา วันนี้ค่ายจีนอย่าง BYD, NIO, Xpeng, Li Auto, Changan, AION และแบรนด์อื่น ๆ เริ่มขึ้นมามีบทบาทสำคัญ ทั้งในตลาดจีนและตลาดส่งออก จุดที่น่าสนใจคือรถ EV จีนไม่ได้แข่งแค่ราคาถูก แต่ยังมาพร้อมดีไซน์ทันสมัย ฟีเจอร์แน่น ระบบช่วยขับ เทคโนโลยีแบตเตอรี่ และการพัฒนาโมเดลที่รวดเร็วมาก จนทำให้ค่ายรถญี่ปุ่นที่เคยแข็งแกร่งในยุครถน้ำมันเริ่มถูกตั้งคำถามว่า จะตามทันเกม EV ยุคใหม่ได้หรือไม่

หัวใจของรถยนต์ไฟฟ้าคือแบตเตอรี่ และนี่คือจุดที่จีนได้เปรียบอย่างชัดเจน เพราะจีนเข้าไปลงทุนและควบคุมซัพพลายเชนสำคัญจำนวนมาก ตั้งแต่วัตถุดิบอย่างลิเทียม นิกเกิล โคบอลต์ ไปจนถึงการผลิตเซลล์แบตเตอรี่ระดับโลก ผู้ผลิตแบตเตอรี่รายใหญ่อย่าง CATL และ BYD เป็นตัวอย่างสำคัญที่ทำให้จีนมีต้นทุนและกำลังการผลิตเหนือกว่าคู่แข่งจำนวนมาก เมื่อค่ายรถประเทศอื่นต้องซื้อแบตเตอรี่จากผู้ผลิตจีน หรือสู้ต้นทุนการผลิตจีนไม่ได้ ก็ทำให้รถ EV จีนมีแต้มต่อด้านราคาตั้งแต่ต้นทาง นี่คือเหตุผลว่าทำไมจีนจึงสามารถทำรถไฟฟ้าระยะไกล ฟีเจอร์เยอะ และราคาจับต้องได้เร็วกว่าหลายประเทศ

รถยนต์ไฟฟ้าไม่ใช่แค่รถที่เปลี่ยนจากเครื่องยนต์มาเป็นมอเตอร์ แต่เป็นเหมือน “สมาร์ทโฟนติดล้อ” ที่ต้องมีซอฟต์แวร์ เซ็นเซอร์ ระบบเชื่อมต่อ หน้าจอ ระบบช่วยขับ และ AI เข้ามาเกี่ยวข้อง จีนมีพื้นฐานจากอุตสาหกรรมสมาร์ทโฟนและเทคโนโลยีดิจิทัลอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็น Huawei, Xiaomi, Oppo หรือ Vivo ทำให้เมื่อเข้าสู่ยุค EV จีนสามารถต่อยอดองค์ความรู้ด้านอิเล็กทรอนิกส์ ซอฟต์แวร์ และระบบเชื่อมต่อได้รวดเร็ว นอกจากนี้ การที่ Tesla เข้าไปผลิตในจีนยังช่วยสร้างระบบนิเวศและแรงกระตุ้นให้แบรนด์จีนพัฒนาเร็วขึ้น จนหลายค่ายมีแพลตฟอร์ม EV และระบบช่วยขับของตัวเองอย่างจริงจัง

จีนมีตลาดภายในประเทศขนาดใหญ่มาก แค่ขายในประเทศก็สามารถสร้างยอดขายระดับมหาศาลได้แล้ว เมื่อรัฐบาลจีนเริ่มส่งเสริมรถยนต์ไฟฟ้าตั้งแต่ช่วงปี 2009 ผ่านเงินอุดหนุน สิทธิประโยชน์ทางภาษี การสนับสนุนผู้ผลิต และการสร้างโครงสร้างพื้นฐานการชาร์จ ก็ทำให้ผู้บริโภคเริ่มเปลี่ยนมาใช้ EV มากขึ้น นอกจากนี้จีนยังมีมาตรการที่ทำให้รถ EV ใช้งานสะดวกกว่ารถน้ำมัน เช่น ป้ายทะเบียนสีเขียว การให้สิทธิ์จดทะเบียนง่ายกว่า และบางพื้นที่รถ EV สามารถวิ่งได้ทุกวัน ในขณะที่รถน้ำมันมีข้อจำกัดมากกว่า เมื่อตลาดใหญ่ รัฐสนับสนุน และผู้ผลิตเกิดขึ้นจำนวนมาก การแข่งขันจึงดุเดือดจนแบรนด์ที่อยู่รอดกลายเป็นแบรนด์ที่แข็งแกร่งจริง

อีกเหตุผลที่ทำให้ EV จีนแซงได้เร็วคือความสามารถในการแข่งขันด้านต้นทุนจากการผลิตจำนวนมาก เมื่อมีตลาดในประเทศรองรับมหาศาลและซัพพลายเชนอยู่ในมือ ค่ายรถจีนจึงทำราคาได้ต่ำกว่า และยังใส่ออปชันได้มากกว่าในหลายรุ่น นอกจากนี้รถ EV ยังมีโครงสร้างที่เปลี่ยนโมเดลได้เร็วกว่า รถน้ำมันเดิมอาจใช้วงจร 3–6 ปีในการ Minor Change หรือ Full Model Change แต่รถ EV ที่มีแพลตฟอร์มหลักอยู่แล้วสามารถเปลี่ยนตัวถัง ดีไซน์ ฟีเจอร์ หรือซอฟต์แวร์ได้เร็วกว่า จึงเกิดโมเดลใหม่บ่อยขึ้น ที่สำคัญคือจีนมีความร่วมมือระหว่างค่ายรถ ผู้ผลิตแบตเตอรี่ และบริษัทเทคโนโลยี เช่น CATL, BYD, Huawei, Changan หรือ Neta ทำให้การพัฒนาไม่แยกส่วน แต่เดินไปพร้อมกันทั้งระบบ

การที่ EV จีนแซงหน้าค่ายญี่ปุ่นไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว แต่เกิดจากการวางระบบทั้งซัพพลายเชน แบตเตอรี่ แพลตฟอร์ม เทคโนโลยี ตลาดภายในประเทศ การสนับสนุนจากรัฐ ต้นทุนการผลิต และความร่วมมือระหว่างอุตสาหกรรม เมื่อทุกอย่างเชื่อมต่อกัน จีนจึงสามารถพัฒนารถ EV ได้เร็ว ทำราคาได้ดี และใส่ฟีเจอร์ได้มากกว่าในหลายเซกเมนต์ ค่ายญี่ปุ่นยังมีจุดแข็งด้านความน่าเชื่อถือและคุณภาพ แต่ถ้าจะกลับมาสู้ในยุค EV ต้องไม่ใช่แค่ทำรถไฟฟ้าออกมาเท่านั้น แต่ต้องสร้างระบบนิเวศ EV ทั้งหมดให้แข่งกับจีนได้จริง